در این مقاله، حجة الاسلام و المسلمین مهکام بیان کردند که چرا پدیده حضور نوجوانان در اغتشاشات نیازمند بررسی دقیق روانشناختی است. ایشان با تأکید بر اهمیت جهاد تبیین، ریشههای خانوادگی، اجتماعی و رسانهای این مسئله از جمله بحران هویت را تحلیل کرده و شیوههای علمی و عملی برای جذب و اقناع نوجوانان را ارائه میدهند.
بخش یک
بخش دوم
بخش سوم
بخش چهارم
مقدمه و ضرورت بحث
حجة الاسلام و المسلمین مهکام بیان کردند که جهاد تبیین یک فریضه قطعی و فوری است. ایشان با بررسی تحلیلی و روانشناختی حضور نوجوانان در اغتشاشات سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴، روشهای مواجهه با آنها را معرفی کردند. ایشان تأکید دارند که حضور پررنگ نوجوانان در این دورهها یک زنگ خطر جدی است که نباید به سادگی از کنار آن گذشت. همچنین ایشان گفتند تحلیلهای شخصی و بیپایه برخی کارشناسان که ریشه پژوهشی ندارند مورد انتقاد است و باید بر آمار و ارقام دقیق تکیه کرد.
روششناسی بررسی
ایشان گفتند در سال ۱۴۰۱، تیمی از روانشناسان با هماهنگی نیروهای امنیتی و قضایی، آمار نزدیک به ۶۰۰ نفر از افراد حاضر در اغتشاشات را استخراج کرده و مورد بررسی علمی، تست و مصاحبه (حتی با خانوادههایشان) قرار دادند. برای سال ۱۴۰۴ نیز بررسیها در حال انجام است و آماری از مصاحبه با ۱۸ نفر به عنوان نمونهای در دسترس ارائه شده است.
عوامل حضور نوجوانان در اغتشاشات
حجة الاسلام و المسلمین مهکام بیان کردند که عوامل متعددی در این پدیده نقش دارند:
-
عوامل دینی: بسیاری از این افراد دچار شبهات عمیق نسبت به دین، آزادی، جمهوری اسلامی و ولایت فقیه هستند یا اساساً تقیدات دینی در آنها در حد صفر است.
-
عوامل خانوادگی: قاطبه این افراد روابط خانوادگی بسیار ضعیفی دارند. مواردی نظیر فرزندان طلاق، طلاق عاطفی والدین، و سبکهای فرزندپروری ناسالم (سختگیر، سهلگیر یا بیتوجه) به وفور دیده میشود.
-
عوامل اجتماعی و انسانی: نقش گروه همسالان و رفیقبازی در تحریک نوجوانان بسیار بالاست. همچنین تأثیر منفی برخی معلمها در مدارس و نقش سلبریتیها در وارد کردن نوجوانان به معرکه مشهود است.
-
عوامل رسانهای: رسانههای خارجی با محوریت قرار دادن گزارههایی چون «ایران بدترین کشور است»، «عدم وجود آزادی بیان» و ترویج مطالبهگری پرخاشگرانه، بر ذهن این نوجوانان تأثیر گذاشتهاند.
-
عوامل روانشناختی: هوش انتزاعی پایین، مرکز کنترل بیرونی (تحت تأثیر دیگران بودن)، عزت نفس پایین و نیاز شدید به خودنمایی و هیجانطلبی از ویژگیهای بارز این افراد است.
-
بازیهای رایانهای: اعتیاد به بازیهای خشونتآمیز باعث شده که نوجوان مرز میان دنیای مجازی و واقعی را گم کند و خشونت در خیابان را مانند مرحلهای از بازی ببیند.
-
مواد روانگردان: در اغتشاشات ۱۴۰۴، استفاده سازماندهی شده از مواد توهمزا و الکل پیش از عملیات، بیش از گذشته دیده شده است.
بحران هویت
حجة الاسلام و المسلمین مهکام بیان کردند که ریشه اصلی مسئله در تخریب هویت (ملی، دینی و منشی) است. ایشان معتقدند نظام در تربیت نوجوان تراز انقلاب اسلامی که دارای هویت پایدار باشد، ضعف داشته است. برای مثال، در جام جهانی قطر دیده شد که چگونه هویت ملی برخی افراد تخریب شده بود که علیه تیم ملی خود شعار میدادند.
اصول تعامل اولیه با نوجوان
ایشان گفتند برای اثرگذاری بر نوجوان، مبلغان باید اصول زیر را رعایت کنند: ۱. گوش دادن فعالانه: ایجاد احساس درک شدن در نوجوان. ۲. ایجاد فضای امن: نوجوان نباید از قضاوت یا تنبیه بترسد. ۳. تعریف مرزهای مشخص: اجازه انتقاد هست اما توهین و فحاشی ممنوع است. ۴. پاداشدهی: تشویق رفتارهای مثبت به جای تمرکز صرف بر تنبیه. ۵. پذیرش اشتباه و بخشش: اجازه دهیم نوجوان بداند که میتواند اشتباهش را جبران کند. ۶. پرهیز از نصیحت مستقیم: به جای دستور دادن، باید از در رفاقت و احترام وارد شد.
شیوههای جذب و تبلیغ
حجة الاسلام و المسلمین مهکام بیان کردند که برای جذب باید از شیوههای زیر بهره برد:
-
استفاده از رویکرد غیرمستقیم و مشارکت دادن نوجوان در تصمیمگیریها (مثلاً پرسیدن نظر او درباره یک ایده).
-
تأکید بر آزادی انتخاب برای از بین بردن حس فشار.
-
بهرهگیری از نمادهای استقلال و عناصر فرهنگی مشترک (موسیقی، رسانه، انیمیشن).
-
استفاده از الگوهای همسال: پیام از زبان یک نوجوان دیگر مؤثرتر از بزرگسال است.
فرایند اقناع (متقاعدسازی)
ایشان گفتند اقناع یعنی ایجاد تغییر در نگرش بدون اجبار و زور. اصول آن عبارتند از:
-
اصل شناختی: شروع با سؤالات چالشبرانگیز و استفاده از شواهد قابل باور و آمار دقیق.
-
اصل عاطفی: همدلی (درک حال مخاطب بدون لزوماً تأیید رفتار او) و ایجاد اعتماد از طریق صداقت.
-
اکسیژن روانی: دادن فضا به مخاطب برای اینکه خودش تصمیم بگیرد و احساس نکند تحت فشار است.
-
پرهیز از بحث و جدل: نوجوان به دلیل عدم تسلط بر استدلال، بحث را به دعوا میکشاند؛ لذا باید از پاسخهای مهآلود (ملایم و غیرتهاجمی) استفاده کرد.
پاسخ به سؤالات و جمعبندی
حجة الاسلام و المسلمین مهکام بیان کردند که بازه سنی نوجوانی ۱۲ تا ۱۸ سال تعریف میشود. ایشان گفتند برای شروع بحث همیشه باید از موضوعات مورد علاقه نوجوان (حتی اگر خنثی باشند) شروع کرد. در مواجهه با تمسخر نوجوانان، باید با ابتکار عمل و شوخی فضا را تغییر داد و از موضع دفاعی خارج شد. در نهایت تأکید میشود که قلب نوجوان مانند زمین خالی آماده پذیرش حق است، به شرطی که از راه درست و با ابزار تخصص (روانشناسی و مشاوره) وارد شویم.
دیدگاهتان را بنویسید